بهمن‌هاى برفى واهمه‌يى به خود راه نمىداديم ، اما آنچه ما را در اين يخبندان وحشتناك مىترساند ، سرازير شدن پاره‌سنگ‌هاى بزرگ بود كه گاهى از كمره‌ى كوه‌ها جدا مىشدند و روى برف‌ها ليز مىخوردند و با سروصداى زياد ، چون گلوله‌ى توپ ، به جاده فرومىريختند و بعد در آب‌هاى رودخانه كمانه مىكردند و جاى آنها پر از كف مىگشت . كوبى كه كمى پايين‌تر از بلندترين نقطه‌ى جاده واقع شده ، آخرين ايستگاه دامنه‌ى شمالى است . اهالى دهكده همه گرجى يا اوست‌اند . روى معبد زمخت و نازيبايى كه با شاخ‌هاى بزكوهى و گرده‌هاى كوچك نان جوين كه از فرط يخبندان چون سنگ سفت شده‌اند ، تزيين يافته نشانه‌يى از نذر و نياز مؤمنان است كه به نظر دور از آيين خداشناسى مىآيد . در فاصله‌يى كه اسب‌هاى تازه نفس را به ارابه مىبستند زنان اوست ، همه از سر تا پا سرخ‌پوش ، به ما در تنگ‌ها آب معدنى تعارف مىكردند . اين آب كه با گاز كربنيك اشباع شده بود كمى طعم ترش اما خوشمزه‌يى داشت . راه سراشيبى كه بعد از كوبى از آن گذشتيم در معرض سقوط بهمن قرار داشت . به اين جهت دالان‌هاى سرپوشيده‌يى در بلندترين نقطه‌ى راه ايجاد كرده بودند تا راه از آسيب بهمن در امان باشد و نام آن را در گردنه‌ى كرستوايا - گورا « 1 » [ يا ] ( كوه صليب ) گذاشته بودند . مناسبت اين اسم‌گذارى از آنجا است كه ژنرال يرمولوف « 2 » صليبى را در سال 1824 به نشانه‌ى تسلط روسيه‌ى مقدس در قله‌ى گرد كوه نشانده است . به رغم 2270 متر ارتفاع ، چون اين گردنه در ميان كوه‌هاى بلندترى محصور شده است از بالاى گردنه جايى ديده نمىشد . حتى قله‌ى كوه كازبك هم پيدا نبود . ولى ما از اين بابت شكايتى نداشتيم ، چون خورشيد ارغوانى در حال غروب ، آنچنان به برف‌ها رنگ خون زده بود كه گويى سرتاسر كوهستان آتش گرفته است . چنين منظره‌يى از حد توصيف و تحسين بيرون بود . كم‌كم اين رنگ‌هاى آتشين محو شدند و فقط نوك آن قله‌هاى بلند هنوز روشن مانده بود . آنها هم به تدريج خاموش شدند و كوهستان در تاريكى مطلق فرورفت ، اما در آسمان قطعه‌ى ابر بىحركتى درست شبيه به يك پارچه آتش شعله‌ور بود . ايستگاه گودائور « 3 » - كه در مقايسه با مهمانخانه‌هاى راه‌هاى آلپ منزلگاه محقرى است - سيصد متر پايين‌تر از گردنه‌ى صليب قرار داشت . ما در حين خروج از دره‌ى ترك و هنگام عبور از گردنه از اروپا خارج و دوباره وارد خاك آسيا شديم . آب‌هاى اين كوه‌ها

--> ( 1 ) . Krestovaya - Gora ( 2 ) . Yermoloff ( 3 ) . Goudaour